Υπάρχει μια παράξενη αντίφαση στον τρόπο που ταξιδεύουμε σήμερα. Αναζητούμε «αυθεντικές» πόλεις, τοπικές εμπειρίες, μικρά καφέ και γειτονιές με χαρακτήρα. Και όμως, μόλις φτάσουμε εκεί, μαζί με χιλιάδες άλλους ταξιδιώτες, αρχίζουμε να μετατρέπουμε αυτά τα μέρη ακριβώς στο αντίθετο… σε σκηνικά μαζικής κατανάλωσης.
Ο υπερτουρισμός δεν είναι πια απλώς ένα οικονομικό ζήτημα αλλά ένα πολιτιστικό και κοινωνικό φαινόμενο που αλλάζει την ταυτότητα ολόκληρων πόλεων. Και όλο και περισσότερες χώρες αρχίζουν να λένε κάτι που πριν λίγα χρόνια θα φαινόταν αδιανόητο “Ισως δεν θέλουμε περισσότερους τουρίστες”.
Όταν ο τουρισμός γίνεται πρόβλημα
Ο παγκόσμιος τουρισμός βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Το 2025 καταγράφηκαν περίπου 1,5 δισεκατομμύρια διεθνείς αφίξεις, ενώ μέχρι το 2030 ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 1,8 δισεκατομμύρια ταξιδιώτες.
Σε προορισμούς όπως η Βαρκελώνη, η Βενετία και το Άμστερνταμ, κάτοικοι διαμαρτύρονται ότι ο μαζικός τουρισμός αυξάνει τα ενοίκια, αλλάζει τη φυσιογνωμία των γειτονιών και μετατρέπει ιστορικά κέντρα σε «σκηνικά διακοπών».
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αντιδράσεις έχουν γίνει τόσο έντονες που οι τοπικές αρχές αναγκάστηκαν να αυξήσουν τους φόρους στους επισκέπτες ή να περιορίσουν δραστηριότητες που δημιουργούν προβλήματα.
Με απλά λόγια: ο τουρισμός μπορεί να είναι οικονομικός πνεύμονας, αλλά όταν γίνεται υπερβολικός, μετατρέπεται σε βάρος.
Ο μαζικός τουρισμός που… τρώει τις πόλεις από μέσα
Για δεκαετίες, ο τουρισμός θεωρούνταν η «καλή οικονομία». Φέρνει χρήμα, δουλειές, επενδύσεις. Όμως σε πολλούς δημοφιλείς προορισμούς το μοντέλο αυτό άρχισε να σπάει. Όταν εκατομμύρια επισκέπτες συγκεντρώνονται σε λίγες πόλεις και νησιά, το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο γεμάτα ξενοδοχεία αλλά και γεμάτες πλατείες, ουρές παντού και γειτονιές που αλλάζουν χαρακτήρα.
Σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη, η Βενετία ή το Άμστερνταμ, οι κάτοικοι βλέπουν τα ενοίκια να εκτοξεύονται και τα σπίτια να μετατρέπονται σε βραχυχρόνιες μισθώσεις. Οι τοπικές επιχειρήσεις αντικαθίστανται από μαγαζιά με σουβενίρ και fast food για επισκέπτες. Και οι γειτονιές που κάποτε είχαν ζωή, αρχίζουν να μοιάζουν περισσότερο με τουριστικά θεματικά πάρκα.
Η ειρωνεία είναι ότι ο τουρισμός συχνά καταστρέφει ακριβώς αυτό που τον έκανε ελκυστικό. Όταν μια πόλη γίνεται υπερβολικά δημοφιλής, η αυθεντικότητά της εξαφανίζεται και μαζί της εξαφανίζεται και η εμπειρία που αναζητούσαν οι ταξιδιώτες.
Μήπως ήρθε η ώρα να ταξιδεύουμε διαφορετικά;
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες κυβερνήσεις προσπαθούν να βάλουν όρια. Φόροι διαμονής, περιορισμοί σε βραχυχρόνιες μισθώσεις, όρια στον αριθμό επισκεπτών ή ακόμη και πρόστιμα για αντικοινωνική συμπεριφορά.
Σε ορισμένους προορισμούς αυτά τα μέτρα φαίνονται αυστηρά. Όμως αν τα δεις από τη σκοπιά των κατοίκων, είναι μάλλον αναπόφευκτα. Μια πόλη δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο ως τουριστικός προορισμός. Είναι πρώτα απ’ όλα ένας χώρος ζωής για τους κατοίκους της
Υπάρχουν και πιο δημιουργικές λύσεις. Στην Κοπεγχάγη, για παράδειγμα, το πρόγραμμα CopenPay ενθαρρύνει τους τουρίστες να συμμετέχουν σε βιώσιμες δραστηριότητες όπως να μετακινούνται με ποδήλατο ή να βοηθούν σε περιβαλλοντικές δράσεις και τους ανταμείβει με δωρεάν εμπειρίες
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η συζήτηση για τον υπερτουρισμό αρχίζει να μετακινείται από το «πόσους τουρίστες θέλουμε» στο «τι είδους τουρισμό θέλουμε». Πολλοί προορισμοί προσπαθούν να προσελκύσουν λιγότερους αλλά πιο συνειδητούς ταξιδιώτες που σέβονται τον τόπο που επισκέπτονται, μένουν περισσότερο και συμβάλλουν στην τοπική οικονομία. Αλλαγή του τουριστικού μοντέλου δηλαδή
Ίσως αυτό είναι και το μεγαλύτερο μάθημα της εποχής του υπερτουρισμού. Το ταξίδι δεν είναι απλώς κατανάλωση εμπειριών για την πιο όμορφη φωτογραφία στο instagram. Είναι η γνωριμία και η σχέση με έναν τόπο και την διαφορετική του κουλτούρα
